جایگاه بحران یمن در روابط روسیه و عربستان

با نزدیک شدن به سالگرد حمله عربستان به یمن کماکان این بحران چند لایه ای نتوانسته به پایان مشخصی دست پیدا کند. در هفته های گذشته نیز وزیر خارجه دولت، هادی عبد ربه منصور، با هدف جلب نظر روس ها برای اعمال فشار بر ایران و دریافت کمک های اقتصادی به روسیه سفر کرد. البته این سفر در رسانه های روسیه بازتاب چندانی پیدا نکرد و دستاورد خاصی نیز برای طرف یمنی نداشت.

 

لاوروف وزیر خارجه روسیه در کنفرانس خبری مشترک با همتای یمنی با اظهارات وی همراهی نکرد و از آنجایی که وزیر خارجه یمن از عدم امکان نیل به توافق با حوثی ها تاکید نمود لاوروف اعلام کرد، روسیه گفتگو با حوثی‌ها را ادامه می‌دهد و اتهام وی را علیه ایران بی جواب گذاشته و بر ضرورت یافتن مساعی بین المللی برای فراهم کردن گفتگوها تاکید کرد.

 

از آغاز درگیری ها در یمن، روسیه تحرک فعال و مشهودی در حل و فصل آن نداشته است. سیاست روسیه در این ارتباط تا حد زیادی تحت تاثیر مولفه های مختلفی از جمله بهبود روابط با عربستان سعودی قرار داشته است. طی چند سال گذشته، دو کشور توانستند برغم اختلافات شدید در مورد سایر مسائل منطقه ای از جمله بحران سوریه در مورد تقویت روابط دوجانبه، هماهنگی اقدام در بازار نفت به توافق برسند و اخیراً نیز شاه سعودی برای اولین بار به روسیه سفر کرد. از اینرو روسیه تمایلی ندارد تا تلاش های صورت گرفته برای بهبود روابط با سعودی تحت تاثیر مسائل یمن قرار گیرد. انتقال سفارت روسیه از صنعا در همین راستا قابل ارزیابی است.

 

همچنین روس ها علاقه چندانی به تعامل با نیروهای انقلابی و غیردولتی ندارند و بیشتر ترجیح  می دهند با دولت ها تعامل داشته باشند. ضمن اینکه عوامل دولت یمن ارتباط قدیمی و سنتی با روسیه داشته اند. از این رو روس ها از ابتدای بحران یمن منصور هادی را به عنوان رئیس جمهور قانونی یمن به رسمیت می شناختند. از نظر روسها ماهیت بحران های سوریه و یمن متفاوت است. سوریه برای روسیه منافع سیاسی، نظامی، امنیتی و اقتصادی فراوانی دارد، ولی مسئله یمن می تواند روسیه را در مقابل جهان عرب به نفع ایران قرار دهد.

 

وجه دیگر بحران یمن بار اخلاقی آن می باشد که روسیه تاکنون ضمن حفظ بی طرفی با صدور بیانیه هایی خواستار قطع حملات و کمک به مردم یمن شده است که این مسئله نیز به تقویت جایگاه روسیه در بین گروه های درگیر منجر شده است. با این حال روس ها علی رغم آگاهی از مسائل یمن تاکنون به حوثی ها توجه خاصی نکرده اند و فقط کانال ارتباطی خود با آنها حفظ کرده اند.

 

جهت گیری سیاست خارجی روسیه در خاورمیانه ايفاي نقش به عنوان يک بازیگر ميانجي و واسط در درگيري ها و بحران هاي منطقه در چارچوب قوانين سازمان ملل متحد و بدون حمايت انحصاري از يک طرف و يا مخالفت با ساير طرف هاي درگير می باشد. بحران یمن نیز از این قاعده مستثنی نیست. در واقع، روسیه تنها کشور عضو شورای امنیت و قدرتمند در جهان است که رابطه با تمام طرفین درگیری را حفظ کرده و می‌تواند از موضع بیطرف و میانجی در بحران یمن اقدام کند.

 

روس ها به خوبی به ماهیت بحران یمن و ریشه های تاریخی آن و ادعاهای اغراق آمیز آمریکا و سعودی ها مبنی بر دخالت ایران در بحران یمن واقف هستند و حوثی ها را عامل ایران تلقی نمی کنند. آنها به خوبی می دانند حمایت ایران از حوثی‌ها با توجه به شرایط محاصره یمن توسط سعودی بسیار محدود و اساساً به حمایت های اخلاقی و موارد خاص محدود شده است. ضمن اینکه بخشی از آن را در راستای رقابت های منطقه ای ایران و عربستان در نظر می گیرند. بر همین مبنا، نمی خواهند خود را درگیر این رقابت منطقه ای کنند. از این لحاظ، بحران یمن یکی از اهداف طرح میانجی گیری روسیه برای حل اختلاف ایران و عربستان می باشد.


نویسنده

جواد آرامی

آقای جواد آرامی پژوهشگر مهمان در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه است. وی دانشجوی کارشناسی ارشد روابط بین الملل در دانشگاه علوم و تحقیقات واحد تهران می باشد. حوزه مطالعاتی آقای آرامی مسائل خاورمیانه و قدرت های بزرگ می باشد.