آرشیو

تعداد 791

روندهای جدید در نبرد مفهومی «غرب آسیا» در برابر «خاورمیانه»

۱۰ اسفند ۱۳۹۹

در مورد سابقه و دلالت­های تاریخی-مفهومی اصطلاح «خاورمیانه» تاکنون مطالب متنوعی گفته و نوشته شده است. این یادداشت کوتاه قصد مرور یا پرداختن به آن­ها را ندارد. در عوض، هدف این یادداشت جلب توجه خواننده به برخی روندهای جدید در میان محافل مستقل و دانشگاهی از یک سو و نیز برخی قدرت­های منطقه­ ای غیرغربی از سوی دیگر برای اجتناب از کاربرد اصطلاح «خاورمیانه» و تمایل فزاینده به کاربرد اصطلاحات جایگزین از جمله «غرب آسیا» (West Asia) یا «آسیای غربی» (Western Asia)است

مصائب و مسایل خاورمیانه

نویسنده: فرهنگ رجایی (ناظر علمی)  |   ۹ اسفند ۱۳۹۹

دوستان، همکاران، و دانشوران کوشا، درود و وقت بخیر. امیدوارم در این دوران فروبستة زحمت یا رحمت کرونایی، سلامتی جسم و روان برقرار باشد. خرسندم که به همت دوست بزرگوار جناب استاد نصری به شما در این نشست خیرمقدم گفته و آرزو دارم ضمن داشتن گفت‌وگوی کارآمد، گرم، و روشن برای اهتما‌م‌های آتی روزن‌های فراوانی مطرح بفرمائید: «دوزخست آن خانه کان بی روزنست- اصل دین ای بنده روز کردن است».

شوک ژئوپلتیک در قفقاز جنوبی

نویسنده: حمید احمدی (ناظر علمی)  |   ۶ اسفند ۱۳۹۹

بر خلاف دیدگاه بسیاری از تحلیلگران ، رویدادهای اخیر قفقاز جنوبی که در واقع برای جمهوری اسلامی ایران یک شوک ژئوپلتیک محسوب می‌شود، برآیند‌ صرف‌کشمکش دیرپای مسلمان_ارمنی و یا جمهوری آذربایجان و ارمنستان نبود .

مبانی خاورمیانه شناسی به قلم دکتر محمود سریع القلم

نویسنده: محمود سريع القلم  |   ۶ اسفند ۱۳۹۹

کلیدی ترین مفهوم در شناخت وضعیت نابسامان خاورمیانه / شمال آفریقا، مفهوم Nation-State است. تقریبا در این منطقه، هیچ کشوری Nation-State نیست. ویژگی که محصول سیاسی مدرنیته است و به همه کشورهای جهان تسری پیدا کرده است. دولت - ملت یعنی نیروها و فراکسیون های سیاسی و اجتماعی در مورد اهداف و جهت گیری های کشور به اجماع پایدار دست یافته اند.

تحلیل عامل روسی در روند احیای توافق هسته‌ای

نویسنده: سید حامد حسینی  |   ۶ اسفند ۱۳۹۹

دولت جو بایدن بازگشت به توافق هسته‌ای موسوم به برجام را به‌عنوان یکی از اولویت‌های اصلی سیاست خارجی خود قرار داده است. توافق‌نامه‌ای که بین ایران، ایالات‌متحده، روسیه، بریتانیا، چین، فرانسه و آلمان در ژوئیه 2015 منعقد شد و هدف آن محدود کردن برنامه هسته‌ای به‌طور عام و غنی‌سازی اورانیوم به‌طور خاص است. در تحلیل وضعیت برجام در کنار نگاه اصلی به ایران، توجه به سیاست‌های یک کشور دیگر یعنی روسیه نیز مهم است. مسکو سال‌ها به برنامه هسته‌ای ایران کمک کرده است.

اطلس گرسنگی در سوریه

نویسنده: امین پرتو (مدیر گروه)  |   ۶ اسفند ۱۳۹۹

سازمان بشردوستانه «حفاظت از کودکان» اخیراً در گزارشی به شدت در مورد افزایش شدید گرسنگی در سراسر سوریه ابراز نگرانی کرده است. این گزارش تخمین می‏زند که 6.2 میلیون کودک سوری بدون غذا هستند. رشد این رقم تنها در مدت چهار ماه گذشته 35٪ افزایش را نشان می‏دهد. اما کودکان در تحمل این گرسنگی تنها نیستند. بر اساس گزارش «برنامه جهانی غذا» طی شش ماه گذشته 12.4 میلیون نفر دیگر از نظر غذایی در سوریه دچار ناامنی شده‏اند. برآوردهای عمومی حاکی از آن است که حدود 50٪ جمعیت سوریه سوریه کودک هستند. این یعنی حدود 60٪ از جمعیت سوریه اکنون با نوعی کمبود مواد غذایی روبرو هستند که 1.3 میلیون نفر با کمبود شدید غذا مواجهند.

کوره معمای امنیت؛ پتانسیل های سوخته عربستان سعودی

نویسنده: مهدی سلامی  |   ۲ اسفند ۱۳۹۹

در این یادداشت با ارائه یکسری از داده ها، متوجه واقعیت ها و پتانسیل های ویژه عربستان از لحاظ برخوردار بودن از قدرت های ژئواکونومیک، ژئوکالچر، ژئوپلیتیک و... خواهیم شد. اما در ادامه بررسی آن ها متوجه خواهیم شدکه کوره ای به نام معمای امنیت (security dilemma) وجود دارد که با گداخته شدن هیزم هایش به نام توهم توطئه، توانایی سوزاندن پتانسیل ها را دارند.

راهبرد مصون‌سازی چین در بستر رقابت منطقه‌‌ای ایران و عربستان

نویسنده: احسان فلاحی  |   ۲۶ بهمن ۱۳۹۹

ایران و عربستان دو رقیب سنتی در خاورمیانه و خلیج فارس محسوب می‌‌شوند. این رقابت در برخی مقاطع به سمت خصومت و برخورد نظامی نیز سوق یافته است. به همین سبب هر دو کشور مایل به ایجاد موازنه بیرونی بر علیه یکدیگر هستند.

نشست «مسائل خلیج فارس در نگاه جو بایدن » با سخنرانی پروفسور محمود منشی پوری

نویسنده: جواد حیران نيا  |   ۲۶ بهمن ۱۳۹۹

نشست «مسائل خلیج فارس در نگاه جو بایدن؛ حد و شروط تغییر و تداوم» با سخنرانی پروفسور «محمود منشی پوری» استاد دانشگاه های سانفرانسیسکو و کالیفرنیا برکلی با حضور دکتر قدیر نصری، رییس پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه، دکتر سید جواد صالحی ناظر علمی گروه مطالعات خلیج فارس و با مدیریت دکتر جواد حیران نیا، مدیر گروه مطالعات خلیج فارس و جمعی از میهمانان، پژوهشگران و اعضای گروه برگزار شد.

برگزاری دومین نشست علمی گروه مطالعات بررسی مسایل استراتژیک خاورمیانه با عنوان «رویکرد دولت بایدن به مسائل خاورمیانه و دلالت‌های استراتژیک آن برای ایران»

نویسنده: افسانه رشاد (دبیر گروه )  |   ۲۶ بهمن ۱۳۹۹

دومین نشست علمی گروه مطالعات بررسی مسایل استراتژیک خاورمیانه پژوهشکده روز سه‌شنبه 7 بهمن 1399 با عنوان «رویکرد دولت بایدن به مسائل خاورمیانه و دلالت‌های استراتژیک آن برای ایران» و ارائه دکتر ناصر هادیان و دکتر جلال دهقانی فیروز آبادی برگزار شد. در آغاز نشست، دکتر فاطمه سلیمانی مدیر گروه مطالعات استراتژیک ضمن بیان مقدمه‌ای به طرح مسأله در چارچوب ترسیم فضای سیاسی دگرگون‌شدۀ ایالات متحده پرداخت. ایشان اشاره کرد که امریکا در شرایط موجود با چالش‌های بزرگی در داخل مانند شکاف فزایندۀ اجتماعیِ نشأت گرفته از پدیده ترامپیسم و بحران کووید-19 و در خارج با چالش‌های «اقتصادی، امنیتی چین، روسیه، اتحادیه اروپا، توسعه همکاری‌های بین‌المللی در مقابله با شیوع کروناویروس و درنهایت احیای رهبری جهانی امریکا» مواجه است. در میانه این درگیری‌ها، شناخت جایگاه خاورمیانه در سیاست خارجی دولت جدید امریکا و نوع رویکرد بایدن به مسائل منطقه و به‌ویژه ایران از اهمیت و ضرورت آشکار برخوردار می‌شود، چرا که از رهگذر درک راهبردی این مسأله است که می‌توان به دلالت‌های استراتژیکِ واقع‌بینانه و بیشینه‌جویانۀ منفعت‌محور برای ایران نائل آمد.