جنگ رمضان و پیامد های آن

 بی تردید جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران یکی از تحولات بسیار مهمی است که در جهان معاصر روی می دهد و پیامدها و آثار آن تا مدتها روندهای عمده و راهبردی را با تغییرات عمیق و گسترده ای همراه می کند. اگرچه این جنگ با هدف راهبردی رسیدن به صلح ( بخوانید تسلیم)  با ضربه سنگین ، کوتاه مدت و برق آسا و خشن آغاز شد، اما پیشتر ایران هشدار داده بود که ممکن است شروع این جنگ با شما باشد، اما پایان آن دیگر به دست شما نخواهد بود. البته چنین نشد و جنگ از آنچه آمریکا ، اسرائیل و بسیاری از کشورهایی که به آنان چنین وعده ای داده شده بود ، فراتر رفت و بر خلاف پیش بینی ها اهداف استراتژیک" ایجاد صلح از طریق اقدام انفجاری و پرقدرت " حاصل نگردید. در مقابل، ایران با تاب آوری نظامی و ملی و وحدت و انسجام مردمی و نیز کارنامه بسیار قابل قبول دولت ونظام حکمرانی، توانمندیهای بالقوه و پنهان خود را آشکار کرد و در مقام یک قدرت نوظهور در عرصه بین المللی تثبیت شد.

به نظر می رسد پایداری ایران در این جنگ بسیاری از معادلات قدرت و توازن ها را در سطح بین المللی  و منطقه ای دستخوش تغییر خواهد کرد که ذیلا به بخشی از آن ها اشاره می کنیم.

1-آمریکا و اسرائیل به عنوان دو قدرت بین المللی و منطقه ای و با اعتماد به نفس بسیار و بدون آنکه نیاز به ایجاد یک ائتلاف بین المللی و منطقه ای را احساس کنند ، آغازگر جنگی شدند که بر روی پیروزی قاطع و سریع در آن شرط بسته بودند ، اما تمهیدات و تدارکاتی که ایران برای  احتمال چنین جنگی دیده بود و حق بزرگی که درایت و حکمت رهبر شهیدمان در این تدیبر اندیشی بر کشورمان داشت، دشمن را در هدف گذاری ، راهبرد و حتی تاکتیک شکست داد.

کشورهای منطقه اعم از کنشگران فعالی نظیر ترکیه ، مصر و عربستان و کنشگران درگیری نظیر قطر و امارات که از تحولات این جنگ یادداشت بر می داشتند، به تدریج دریافتند که ایران بسیار فراتر از آن چیزی است که گمان می بردند و آمریکا و اسرائیل نیز با سردرگمی هایی که از خود نشان دادند ، با محدودیت های جدی راهبردی روبرو هستند.

تردید در توانایی های آمریکا در مدیریت جنگ به نوعی بی اعتمادی پنهان و آشکار انجامیده است که شاید دیگر آمریکا آن متحد قابل اعتماد برای سپردن امنیت خود به آن کشور نباشد.

چنین  ذهنیتی بر نگرانی های امنیتی و نظامی کشورهای غرب آسیا افزوده است و بی دلیل نیست که ترکیه درصدد برآمده است که زرادخانه تسلیحاتی خود را به میلیون ها پهباد و موشک تجهیز کند و یا عربستان با کمک اوکراین با تولید پهباد در راهبرد نظامی و امنیتی خود تجدید نظر کند. به نظر می رسد این بازگشت به خود که ناشی از اعتماد بیش از حد به آمریکا بوده است ، گسترش بیشتری بیابد. برای مثال امارات متحده عربی نیز با تجربه ای که از این جنگ پیدا کرد ، اکنون درصدد ایجاد یک گنبد آهنین مستقل از سایر کشورهای همکاری خلیج فارس است و با انتقادهای مکرر نارضایتی خود را از این شورا و به ویژه عربستان بروز داده است.

امارات همچنین به عنوان یکی از صادرکنندگان مطرح نفت خام اخیرا اعلام کرد از اوپک و اوپک پلاس هم خارج می شود. این تصمیم قاعدتا سلطه عربستان را در اوپک تضعیف می کند و رقابت جدیدی را میان تولید کنندگان نفت به ویژه در عدم پایبندی به سقف تولید توافقی نفت افزایش می دهد.

همچنین نگرانی ها به خاطر شیوه برخورد اسرائیل با مسائل مختلف منطقه و یکجانبه گرایی آن رژیم در تنش آفرینی و ایجاد زمین سوخته در کشورهای عربی افزایش یافته است . در عین حال افزون بر گرایش این کشورها برای اتکای بیشتر به منابع داخلی و به سوی همکاری های بیشتر منطقه ای روی می آوردند ، اگرچه نمی توان بر این فرایند ائتلاف نام گذاشت ولی در هر حال این اقدامات نیز افزایش یافته است . می توان گفت نشست های متعدد ترکیه ، عربستان ، مصر و پاکستان در سطوح مختلف سیاسی و امنیتی گواه این نگرانی هاست.

در مجموع به نظر می رسد فرصت مناسبی برای تحقق همکاریهای منطقه ای در غرب آسیا فراهم شده است به نحوی که در کنار بی اعتمادی موجود نسبت به راهبردهای آمریکا و نفرت فزاینده از اسرائیل ، ایران با اعتماد سازی و تاکید برهم سرنوشتی و امنیت همه جانبه منطقه ای دست آمریکا و اسرائیل را از غرب آسیا کوتاه کند.

2 – پیامد های این جنگ می تواند خط پایانی بر پیمان ابراهیم (Abraham Accords) هم باشد . زیرا به نظر می رسد این که جنگ عربستان را قبلا در عادی سازی با رژیم اسرائیل دچار تردیدکرده بود ، اکنون به نتیجه رسانده باشد که با اسرائیل نمی توان به صلح و ثبات دست یافت. آمریکا و اسرائیل در پی سلطه مطلق و تسلیم کشورهای غرب آسیا هستند و در طرحهایی که برای شکوفایی اقتصادی و سیاسی منطقه ای  می دهند، حسن نیت ندارند.

تبلیغاتی که از سوی ترامپ برای بازاریابی چنین توافقی میان اعراب و اسرائیل صورت گرفت، در عمل نشان داد که در این توافق خواست کشورهای عربی در این توافق اساسا نادیده گرفته می شود و زمامداران اسرائیل آمادگی برای چشم پوشی از طرح های امنیتی را ندارند و آنان همچنان به دنبال اسرائیل بزرگ هستند.

3- بازی کریدورهای اقتصادی شرق و غرب نیز دستخوش تحول شده است . راه توسعه هند – اسرائیل که از طریق امارات و عربستان می گذشت با خروج عربستان از طرح و متوقف کردن پروژه های زیر ساختی از دور خارج شده است . راه توسعه عراق نیز که بندر فاو را به بنادر ترکیه و سوریه متصل می کند، به دلیل انسداد تنگه هرمز و احتمالا رژیم جدید دریایی که توسط ایران وضع خواهد شد ، بلا تکلیف است.

در عوض کریدورهای جدیدی در حال گشایش است به این معنی که  پاکستان با ارائه شش مسیر زمینی و ترکیه با تقویت گذرراههای زمینی با ایران مسیرهای جایگزینی را برای شکستن محاصره دریایی آمریکا ایجاد کرده اند در عین حال صورت تداوم محاصره دریایی ایران ، چین نیز احتمالا با ایجاد برای گذرراه "یک کمربند – یک جاده "ممکن است بار دیگر به عبور این کریدور از ایران بیندیشد، همچنانکه هند نیز ممکن است توسعه کریدور جنوب به شمال را تسریع کند.

4- جریان انتقال نفت وگاز و دیگر فراورده های مرتبط به انرژی های فسیلی هم اینک نیز با چالش های بسیار بزرگی روبرو شده است به این معنا که تنگه هرمز علاوه بر انرژی، دریچه ای حیاتی برای امنیت کشاورزی جهان نیز هست و بخش بزرگی از صادرات اوره که از پرکاربردترین کودهای شیمیایی جهان است از این تنگه عبور می کند به نحوی که بیش از نیمی از تولید غذایی جهان به این کودها متکی است زنجیره نظام امنیت غذایی جهان به موادی نظیر اوره و آمونیاک اتکا دارد .

پیامدهای انسداد تنگه هرمز از یکسو و محاصره دریایی آمریکا از سوی دیگر می تواند تا مدتها بر اقتصاد بین الملل اثر گذار باشد که تعطیلی کارخانه ها در آسیا ، پروازها در اروپا و سهمیه بندی بنزین در جهان تنها بخش کوچکی از پیامدهای آن جنگ است .

ساختارهای مالی جهان نیز در معرض آسیب جدی قرار دارد که در حد خود به بی ثباتی و افزایش بحران های اقتصادی و زیست محیطی و حتی ناآرامی های سیاسی و شورش های اجتماعی و نارضایی ها دامن خواهد زد.

5- به نظر می رسد روسیه ، چین و قدرتهای اروپایی نیز درحال تجدید نظر در سیاست های دفاعی ، امنیتی و اقتصادی خود هستند و احتمالا توازن قدرت در جهان در یک آینده میان مدت باز تعریف می شود.

این تحولات به هر شکلی که پیش برود ، به تضعیف آمریکا و کاهش هژمونی این کشور خواهد انجامید . ابرقدرتی که از توانایی لازم برای پیروزی بر یک قدرت متوسط منطقه ای برخوردار نبود ، چگونه می تواند در مقابل رقبای بزرگ خود به پیروزیهای قاطع دست یابد. محدودیت های آمریکا برای این کشورها که از ابزارهای شناختی و فناوریهای اطلاعاتی برخوردارند طبیعتا نسبت به دیگران آشکارتر خواهد بود.

6- جنگ تحمیلی آمریکا و اسرائیل علیه ایران نمایشی از جنگ فناوریهای پیشرفته و گران قیمت ، توانایی های جنگ سایبری و بهره گیری از هوش مصنوعی در برابر یک جنگ نامتقارن بود که در آن کشوری که مورد حمله قرار گرفت،  افزون بر توانایی در بهره گیری از جنگ سایبری و هوش مصنوعی از موقعیت ژئوپلتیک و نیز قدرت مقاومت منطقه ای برخوردار بود به نظر می رسد، پیامد این جنگ ، به باز تعریف جنگ و گذار از جنگ های کلاسیک به جنگ مدرن خواهد انجامید ، به نحوی که هم اکنون نیز کشورهای فعال منطقه بر آفند و افزایش قدرت تهاجمی خود به ابزارهای ارزان قیمت نظیر پهبادها روی آورده اند .

7- پیامد دیگر این جنگ در حوزه خود بیانگر روایت هاست با آنکه رسانه های جهان برای روایت سازی عموما در اختیار غرب و به ویژه آمریکا و اسرائیل قرار دارد، اما هدایت افکار عمومی به دست آنان نبود و تلاش ترامپ برای تولید توئیت و فریبکاری رسانه ای به سرعت تاثیر خود را از دست داد به نحوی که جایگزین آن روایت های ایران بود که فراگیر می شد . ویدئوهای تولید شده ایرانی با استفاده از هوش مصنوعی به سبک لگو و با استفاده از هنر طنز ، فرهنگ عامه و روایت های ساده به گزارش تلویزیون های الجزیره و سی ان ان به سرعت در شبکه های اجتماعی فراگیر شد و میلیون ها نفر از این کلیپ ها بازدید کردند.

به نظر می رسد در پی این جنگ نقش رسانه های اجتماعی در روایت سازی ها می تواند جدی تر گرفته شود.

8- جنگ رمضان همچنین چهره دیگری از قدرت بی پایان مقاومت مردمی ارائه کرد ، در سطح منطقه ای اغلب سناریوی های غربی فرض را بر ناتوانی ایران در بهره گیری از مقاومت قرار داده بودند، عدم حضور حماس در غزه ، ضعف حزب اله پس از شهادت رهبرانش و ادغام حشد الشعبی در ساختار حکومتی عراق و نیز دوری یمن از صحنه جنگ این گمان را تقویت کرده بود که ایران نمی تواند از عنصر مقاومت به خوبی بهره بگیرد ولی تجربه نشان داد که جریان های مردمی با ریشه های تاریخی ، دینی ، مذهبی ، فرهنگی ، سیاسی و اجتماعی پایدارتر از آن هستند که سناریو پردازان غرب ارزیابی می کنند.

 نیروی مقاومت ققنوس وار بار دیگر می توانند از میان خرابه ها و خاکستر ها ظهور کنند و شگفتی ساز شوند.

همچنین خیزش مردم در ایران نیز در محاسبه آنان نیامده بود. تجربه این جنگ نشان داده که حضور مردم می تواند باطل السحر هرگونه اقدام خصمانه باشد.

انسجام داخلی و وحدت ملی در هر کشوری می تواند تهدیدات خارجی را به حداقل آن کاهش دهد .

باید منتظر آینده ماند تا جهان شگفتی های جنگ رمضان را تجربه کند .