آتش بس در لبنان و دشواریهای پیش رو

دو روز پس از پایان مذاکرات میان ایران و آمریکا در سویس که موضوع آتش بس فوری و دائمی در همه جبهه ها بویژه در لبنان مطرح شد منابع خبری اعلام کردند که دو هیأت امنیتی و سیاسی از لبنان دور پنجم مذاکرات لبنان و اسرائیل را در واشنگتن از سر گرفتند. طی چهار روز مذاکره که جمعه پنجم تیر ماه  پایان یافت، محور اصلی مذاکرات بررسی سازوکارهای عقب نشینی اسرائیل از مناطق اشغالی جنوب لبنان و چگونگی خلع سلاح حزب اله بود. به گزارش خبرگزاریها پس از انجام یک سلسله مذاکرات نسبتا دشوار برای طرف لبنانی توافقی در 14 بند تحت عنوان توافق چارچوب به امضای طرف های لبنانی اسراییلی وآمریکایی رسیدکه محدوده جغرافیایی و جدول زمان بندی عقب نشینی را مشخص میکرد. از جمله پیشنهادهایی که در دور چهارم مذاکرات در دوم و سوم ژوئن ۲۰۲۶ مطرح شد و مورد تاکید قرار گرفت ، ایجاد مناطق آزمایشی در جنوب لبنان است که بر اساس آن ارتش لبنان کنترل و تامین آن مناطق را پس از خروج اسرائیل بر عهده می گیرد و در صورت موفقیت به مناطق دیگر نیز گسترش خواهد یافت دراین دور از مذاکرات بر عقب نشینی آزمایشی از دو منطقه اطراف لیطانی تاکید شد تا در صورت موفقیت ارتش لبنان در سیطره بر این مناطق این روند ادامه یابد.آشکار است که این شیوه از کار نه تنها مساله آتش بس فوری و دائمی در همه خاک لبنان را که مطالبه تفاهم نامه ایران و آمریکاست، اجرایی نمی کند بلکه اسرائیل همچنان آزادی عمل را برای عملیات نظامی در خاک لبنان برای خود محفوظ می دارد. لازم به توضیح است که در بیانیه چهارم نیز که در واشنگتن منتشر شد ، حتی مستثنی کردن بیروت و حومه جنوبی آن به صراحت در بیانیه ذکر نشده بود. موضوع ایجاد مناطق آزمایشی تحت کنترل ارتش لبنان نیز مسئله جدیدی نیست و قبلاً در منطقه جنوبی رود لیطانی آزمایش شده بود.

با اینهمه در همان منطقه اسرائیل همچنان به نقض آتش بس و پیشروی ادامه داده است. ضمن آنکه در این دور از گفتگوها نیز تضمینی برای تکرار اقدامات اسرائیل در نقض آتش بس حتی در صورت پایبندی ارتش لبنان به تعهداتش در حفظ مناطق آزمایشی وجود ندارد. در حال حاضر جدا از وعده های آمریکا برای تضمین پایبندی اسرائیل به توافقات، دولت لبنان هیچ اهرم فشاری علیه اسرائیل وجود ندارد. دولت لبنان علیرغم تمایل به استفاده از نتایج مذاکرات ایران و آمریکا که در بند اول تفاهم نامه ذکر شده همچنان در عمل نسبت به آن تجاهل می کند و اصرار دارد که خود را از تفاهمات منطقه ای دور نگه دارد. در حالیکه آشکار است لبنان در تفاهم میان ایران و آمریکا جایگاه محوری دارد و در نخستین بند تفاهم نامه ۱۴ بندی ، سه بار نام لبنان ذکر شده است. در تفاهم نامه ای که میان رییس جمهور امریکا ورییس جمهور ایران امضا شده واز مرجعیت بالاتری نسبت به توافق اخیر برخوردار است.آمریکا متعهد می شود که در آینده علیه لبنان اقدامی انجام نشود زیرا متن توافق بر حاکمیت لبنان و وحدت سرزمینی آن تاکید دارد و انجام این کار به معنی عقب نشینی کامل اسرائیل از تمام سرزمین لبنان تلقی می شود. با آنکه جامعه شیعه لبنان و بویژه حزب الله با مذاکرات سه جانبه لبنان ، اسرائیل و آمریکا شدیدا مخالف هستند، اما مذاکره کنندگان لبنانی حداقل می توانستند با سود بردن از مفاد این تفاهم و با بالا بردن قدرت چانه زنی بر عقب نشینی فوری، دائمی و جامع اسرائیل از خاک لبنان پافشاری کنند ، چیزی که در چهار دور قبلی مذاکرات فاقد آن بودند. البته نشانه ها حاکی از آن است که با تاسف بسیار دولت لبنان از چنین اهرم بسیار قدرتمند استفاده نکرد، زیرا اساسا هدف دولت لبنان ایجاد یک اردوگاه آمریکایی - اسرائیلی - لبنانی برای خلع سلاح حزب الله است. به همین خاطر اولویت نخست این اردوگاه ایجاد یک شراکت برای خلع سلاح حزب الله زیر نظر آمریکاست. حزب الله به درستی با مذاکرات واشنگتن مخالفت می کند زیرا می داند که هدف آنان در نهایت علیه موجودیت حزب الله متمرکز است به همین دلیل حزب الله خلع سلاح را به هر شکلی که باشد، رد می کند زیرا در اختیار داشتن سلاح اساسا برای مقاومت لبنان در برابر اقدامات  وحشیانه اسرائیل ضروری است و در غیاب یک دولت قوی و مورد اجماع سه طائفه بزرگ لبنانی ، حزب الله برای حفاظت از جامعه شیعه در برابر تهدیدات خارجی به قدرت مقاومت نیاز دارد. همین هفته گذشته بود که ترامپ اظهار کرد سوریه می تواند در خلع سلاح حزب الله نقش ایفا کند. این  اقدامی ماجراجویانه است که می خواهد پای یک دولت عربی را برای برخورد با جامعه شیعه لبنان باز  کند و فتنه جدیدی را در منطقه دامن خواهد زد. گرچه رژیم سوریه تأکید کرد که قصد مداخله در لبنان را ندارد اما طرح  چنین ایده هایی می تواند بسیار خطرناک باشد.

آشکار است خلع سلاح حزب الله خط قرمزی است که برای ایران و متحدانش اجرای آن قابل تحمل نیست: وزیر امور خارجه کشورمان اخیرا تاکید کرد که ایران هرگز حزب الله را تنها نخواهد گذاشت و خاتمه جنگ شامل لبنان هم هست.لبنان در این چارچوب بخشی از منظومه بازدارندگی ایران است و آمریکا با پذیرش بند یک تفاهم نامه پذیرفته است هر تلاشی برای تجزیه یک جبهه متحد و جدا کردن لبنان از این چارچوب محکوم به شکست است . ایران معادله امنیتی جدیدی تحت عنوان امنیت منطقه پیوسته را ایجاد کرده است که در آن لبنان برای اخراج اسرائیل به حمایت ایران و متحدانش نیاز دارد.بنظر می رسد دولت لبنان از طریق تن دادن به مذاکرات واشنگتن علاوه بر خلع سلاح مقاومت اهداف دیگری را نیز دنبال می کند مثلاً در صدد است انزوای بین المللی لبنان را با محیط اطراف خودش کاهش دهد، اقتصاد لبنان را تقویت کند. مشروعیت دولت فعلی را افزایش دهد و در جهت کسب حمایت های منطقه ای و بین المللی تلاش کندو در همان حال کشمکشهای داخلی و طائفی را مهار کند. اما دولت لبنان نباید از یاد ببرد که بخش بزرگی از کشور لبنان را جامعه شیعه تشکیل می دهد و حزب الله مهم ترین قدرت موثر در این جامعه است.نادیده گرفتن حزب اله نادیده گرفتن جامعه شیعه محسوب میشود وخلاف توافق ومنشور ملی آشتی لبنان است.دکتر عدنان منصور یکی از حقوقدانان برجسته لبنان می گوید، دولت لبنان تصمیم دارد خواسته های واشنگتن مبنی بر خلع سلاح حزب الله اجرا کند در حالیکه نمی تواند قانون اساسی، قوانین بین المللی مبنی بر مشروعیت مقاومت و مقابله با اشغالگری و آزادسازی سرزمینی و نیز توافق نامه طائف را که مبنای آشتی ملی کشور است نادیده بگیرد زیرا تداوم چنین رویه ای می تواند به انفجار داخلی منجر شود و بافت اجتماعی همزیستی مردم لبنان را به کلی نابود کند.چنین تصمیمی مناطق جنوب کشور لبنان را به شدت آسیب پذیر می کند درحالیکه  حق ذاتی مردم است تا در برابر حملات غیر قانونی و تجاوز آشکار سرزمینی دفاع کنند. ناتوانی دولت لبنان حق مردم به ویژه جامعه شیعه و جنوب لبنان را در دفاع از خود نفی نمی کند.حقوقدان دیگری بنام دکتر حسین العزی می گوید: جنگی که اسرائیل در لبنان به راه انداخته علیه یک طائفه است که از جنبش مقاومت علیه اسرائیل حمایت می کنند. تصمیم به استفاده از زور در خلع سلاح نیروهای مقاومت. وحدت ملی  و سیاسی لبنان را تهدید می کند.ارتش لبنان با وجود حرفه ای بودن و اعتمادی که میان مردم دارد. دچار محدودیت های شدید است، ارتش لبنان فاقد سلاح پیشرفته و قابلیت های پشتیبانی لازم است و در عین حال بخش قابل توجهی از همین ارتش را نظامیان شیعه تشکیل می دهند. سوال آن است که در صورت خلع سلاح مقاومت چه کسی در آینده از لبنان در مقابل اسرائیل و اهداف توسعه طلبانه این رژیم محافظت خواهد کرد؟از آنچه گفته شد بنظر می رسد، عقب نشینی اسرائیل از لبنان همچنان با چالش های دشواری روبروست و تصمیمات شتابزده و اتکا بیش از حد به وعده های آمریکا می تواند برای دولت لبنان هزینه های غیر قابل پیش بینی ایجاد کند درحالیکه تفاهمنامه ایران و آمریکا از یکسو و منشور آشتی ملی لبنان ازسوی دیگر می تواند مبنایی برای تفاهم داخلی در لبنان برای آینده سلاح مقاومت باشد.دولت لبنان خود را در موقعیت دشواری قرار داده است شراکت با اسراییل جامعه توافقی لبنان را به آینده ای نامعلوم سوق خواهد داد.هنوز  برای ایستادن دولتمردان لبنان در سمت درست تاریخ دیر نشده است.