بررسی علت نگرانی آمریکا از پرتاب ماهواره نور

نوع مطلب: مقاله

 

نویسنده: طه اکرمی پژوهشگر مهمان

 

پرتاب ماهواره نور توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به مدار 425 کیلومتری و توسط ماهواره‌­بر 3 مرحله­‌ای قاصد در 3 اردیبهشت ماه، باعث واکنش­‌های مختلفی در سرتاسر جهان گردید. از جمله، سخنگوی وزارت خارجه انگلیس مدعی شد که این اقدام ایران غیر قانونی بوده و"سازمان ملل از ایران خواسته تا فعالیت ‌های مرتبط با موشک‌های بالستیک را که با قابلیت حمل سلاح هسته‌ای طراحی شده‌اند، انجام ندهد. ایران باید از این امر تبعیت کند". در آمریکا نیز واکنش‌های مختلفی را شاهد بودیم. به عنوان مثال، وزیر امور خارجه آمریکا گفت که "ایران باید بابت این اقدام پاسخگو باشد و اقدام ایران نقض قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل متحد بوده است". شورای امنیت ملی آمریکا نیز در حساب کاربری خود در توئیتر به اقدام اخیر سپاه پاسداران در پرتاب ماهواره نظامی واکنش نشان داد و گفت "ایران نباید اجازه داشته باشد به توسعه موشک‌های بالیستیک قاره‌ پیما بپردازد و به همین دلیل است که این حکومت زیر تحریم است".

 

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا روز چهارشنبه در جریان کنفرانس خبری خود در واکنش به اقدام سپاه مدعی شد که "خیلی از نزدیک ایران را زیر نظر داریم، از خودشان در مورد ایران بیشتر می‌دانیم". ژنرال جان ریموند، فرمانده نیروی فضایی ایالات متحده آمریکا نیز در اظهار نظری غرض‌­ورزانه، ماهواره نور ایران را همانند "قرار گرفتن یک دوربین معلق درفضا" دانست. در روسیه نیز، رئیس کمیته امور بین‌الملل در مجلس دومای روسیه بیان کرد که اقدام ایران در پرتاب ماهواره نظامی به فضا نقض قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل نمی باشد و اضافه کرد که "مفهوم «ماهواره نظامی» لزوماً به این معنا نیست که حامل نوعی سلاح است".

 

این اقدام ایران درست در زمانی روی داد که تنش‌­ها میان ایران و آمریکا مجددا تشدید شده است. آمریکا پس از خروج از برجام، دست به تحریم­‌های بیشتر و ترور سردار سلیمانی زد که این عوامل روابط را تیره­‌تر ساخت. در روزهای اخیر نیز، ترامپ به نیروی دریایی خود دستور شلیک به قایق­‌های تندرو سپاه پاسداران را داده بود. از این رو، جمهوری اسلامی ایران نیز با در نظر گرفتن این مسائل و هم­زمان با کاهش تعهدات برجامی خود، آزادی و ابتکارعمل بیشتری یافت که ماهواره نظامی نور، ماحصل این رویکرد است.

 

 

اما علت نگرانی آمریکا از این موضوع چیست؟

 

چرایی نگرانی آمریکا از چندین بعد قابل بررسی است. یکی از آنها، هم‌­پوشانی تکنولوژی­‌های مورد استفاده در پرتاب­‌های فضایی و موشک‌­های بالستیک بین قاره­ای موسوم به ICBM می‌­باشد. آمریکا نگران است که ایران از این توانایی و تکنولوژی جدید خود، در راستای پرتاب موشک‌­های بالستیک بین قاره‌­ای استفاده کند، خصوصا که یک نهاد نظامی مسئولیت آن را بر عهده داشته است. دلیل دیگر نیز آن است که این اقدام ایران، در واقع نوعی زورآزمایی بود و اقدامی بود کاملا بر خلاف میل آمریکا و این کشور می­‌داند که نمی­‌توان به بهانه این آزمایش، ایران را در شورای امنیت سازمان ملل محکوم و متهم به نقض قطعنامه‌­های آن نمود.

 

 بعد سوم این نگرانی، تهدیدی است که ایران می­‌تواند علیه سیستم­‌های فضایی آمریکا ایجاد کند. ایران به نظر آن­ها ممکن است به سیستم ضد فضای گیج کننده و یا کورکننده لیزری دست یافته باشد که این امر تهدیدی مستقیم علیه توانمندی فضایی آمریکا محسوب می‌­شود. از طرف دیگر، جمهوری اسلامی ایران امکان انجام حملات الکترونیکی را به سیستم‌­های فضایی نظیر جمینگ آپلینک، جمینگ داونلینک و حمله کلاه برداری را دارا می­‌باشد. این کشور پیش­تر توانسته است با استفاده حمله الکترونیکی، پهبادهای متجاوز را سالم به زمین بنشاند.

 

بعد چهارم نگرانی آمریکا، مربوط به عدم وضع قوانین فضایی کافی و لازم الاجرا برای کشورهاست و در واقع فضا، بعدی است که هیچ حاکم و قانون مشخصی هنوز ندارد و با ورود به آن بعد، یعنی بعدی که هنوز آمریکا نتوانسته است تسلط خود را بر آن تثبیت کند، تهدیدات علیه این کشور افزایش خواهد یافت؛ چرا که ممکن است کشورهای دیگری نیز در وضع قانون برای خود حق قائل شوند. مورد بعدی آن است که ورود به فضا و از طریق ارسال ماهواره­‌های سبک و ارزان قیمت، ماموریت‌های مختلف و متعددی نظیر جاسوسی و حتی اقدامات خرابکارانه را می­توان به انها سپرد که این امر، با توجه به هزینه پایین آنها و امکان ساخت سریع این قبیل ماهواره­‌ها، برای آمریکا تهدید تلقی می­‌شود. به عنوان مثال؛ ماهواره‌­های کوچک و مایکرو که می­توانند تصویربرداری و بررسی را انجام دهند، می­توانند به عنوان سلاح و حتی مین‌های فضایی نیز بکار روند. این ماهواره‌­های کوچک که وزنی کمتر 500 کیلوگرم را دارا می­‌باشند، مشکل دیگری هم برای آمریکا ایجاد می­‌کنند؛ شناسایی و رصد آنها دشوار است.

 

مورد ششم نگرانی آمریکا، بحث نزدیک­ترین مدار به زمین است. مدار نزدیک زمین که تا ارتفاع 2000 کیلومتر را شامل می­شود، به جهت ارتباطات، نظارت، جاسوسی، شناسایی و نهایتا سفرهای فضایی انسانی استفاده می­شود. حضور ایران در این مدار، علاوه بر امکان دسترسی به ماهواره‌­های سایر کشورها و کسب اطلاعات گسترده از کشورهای مختلف، می­تواند نشان از امکان ورود ایران به لایه­‌های بالاتر در آینده­‌ای نزدیک باشد و در واقع این اقدام، قدم اولی است برای ورود به مدارهای بالاتر در فضا که این امر طبیعتا بر خلاف امنیت ملی آمریکا است.

 

 آخرین نگرانی آمریکا، ترس از اشباع شدن و شلوغ شدن فضا و خصوصا زباله­‌های فضایی است که در استراتژی فضایی خود در دوره ترامپ، مقابله با رقابت در فضا و اشباع شدن این بعد را از اهداف و راهبردهای خود مطرح کرده است. طبق گفته ناسا، در حال حاضر حدود 500 هزار زباله فضایی قابل مشاهده و تشخیص و میلیون‌ها قطعات کوچکتر در فضا و در مدارها در حال گردش می‌­باشند که تهدیدی جدی علیه ماهواره­ ها تلقی می­شوند؛ و حتی برخی معتقدند که این زباله­‌ها و برخورد احتمالی آن­ها با ماهواره­‌ها (به دلیل عدم اطلاع از نیت احتمالی سازنده آنها)، می­توانند عامل بروز جنگ ­هایی در آینده میان کشورها باشند.

 

آنچه در نهایت لازم به ذکر است، بحث پیوند تفکیک ­ناپذیر سایبری و فضا است. در واقع توانمندی موشکی، سایبری و فضایی در همه کشورها، سه بال متصل به یکدیگرند و باید توجه داشت که باید هم­زمان به همه آنها توجه شود و همین موضوع است که باعث نگرانی کشورهای دیگر از این توانمندی ایران شده است. جمهوری اسلامی ایران باید با استفاده از این توانمندی جدید، امکانات مخابراتی و ارتباطاتی و همچنین تصویربرداری­ های خود را به مرحله ظهور و بروز گذاشته و تلاش نماید تا با این قبیل اقدامات، بازدارندگی خود را خصوصا در منطقه، تقویت بخشد. از طرف دیگر، ایران می­تواند با همکاری با سایر کشورها و نهادهای بین المللی و تقویت دیپلماسی خود، در جهت ایجاد قانون‌­ها و حتی ائتلاف‌­های و همکاری­‌های فضایی گام نهد.

 


نویسنده

طه اکرمی

طه اکرمی پژوهشگر مهمان سابق در پژوهشکده مطالعات استراتژیک خاورمیانه است. وی دانش‌آموخته دکتری رشته مطالعات منطقه ای در دانشگاه تهران می باشد. حوزه مطالعاتی آقای اکرمی مسائل خاورمیانه و سیاست خارجی قدرت های بزرگ می باشد.


1.دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب سایت منتشر خواهد شد
2.پیام هایی که حاوی تهمت یا بی احترامی به اشخاص باشد منتشر نخواهد شد
3.پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با مطلب باشد منتشر نخواهد شد